Organlar, Organizmalar ve Sistemler

Otomatizmalar ve Müselsel Tesirler Zinciri#

Kitap, tesirlerin kâinattaki otomatik zincir işlevini şöyle açıklamaktadır:

"Tesirler bir maddeyi tahrik ettikten sonra o maddenin hareketleriyle diğer maddelerin ve o diğer maddelerin hareketleriyle de daha diğer maddelerin hareketlerini mucip olmak suretiyle müselsel tesirler zincirini meydana getirirler ki bu da bir nevi otomatizma olur. Kâinatta böyle otomatizmalarla yürütülen bir sürü iş vardır. Fakat böyle müselsel otomatik faaliyetler de gene ancak yukarıdan gelen vazifeli varlıkların tesirlerinin kontrolleri altında cereyan eder."

Tesirlerin sonsuz çeşitleriyle farklı madde bileşimleri hâlinde yapılarına girmesi, kâinatı baştanbaşa hiçbir insan idrakinin kavrayamayacağı karmaşık bir ağ hâlinde sarar:

"Kâinatın ilk zerresinden bütününe varıncaya kadar insanların maddî, manevî, cismanî, ruhanî diye vasıflandırmış oldukları her şey, ancak yüksek prensiplerin icaplarını taşıyan bu tesirlerin nizam ve tertipleri dahilinde yürüyebilir."

Kâinat Organizasyonunun Yapısı#

"Kâinat baştanbaşa bir organizasyondur. Fakat bu büyük organizasyon içinde bir organlık-organizatörlük durumu ile tebarüz eden organizasyon şekilleri, kâinatın ancak muayyen bir safhasından başlayıp muayyen bir safhasına kadar devam eder. Bunların üst ve altlarındaki organlaşma durumları, insan idraki dışında kalan yüksek prensiplerin nizam ve tertiplerine ait kanun ve kaideler dahilinde vuku bulur."

Bir organizasyon, kendisinden bir üst olan organizasyonun yönetimi altında çalışır. Üst organizasyon alt organizasyona ışık tutar; bu ışık da ona yine bir üst organizasyondan gelmiştir. Bu durum ta ünite'ye kadar uzanır:

"Ünite'den bütün kâinata tutulan bir projektör, hiyerarşik olarak vazife plânının en alt kademelerine kadar sıralanmış vazife organizasyonlarını yukarıdan aşağıya doğru kateder. Bu sırada her organizasyon bir üstündekinden aldığı ışıkla, kendi vazifelerini görürken bir alttaki organizasyonun da vazife görümündeki ihtiyaçlarına göre o ışığı alttaki organizasyona gönderir."

Otomatik Vazifeler ve Topluluk Hazırlıkları#

Yüksek prensiplerin çizmiş olduğu tekâmül yolunda her organizmanın belirli görevleri vardır. Ancak ilk aşamalardaki ruhların deneyimleri bu zorunlulukları kavrayabilecek kadar ilerlemiş değildir:

"Bir kâinat mesuliyetinin muhtelif derecelerdeki payını taşıyan vazife idrakine, bu safhadakiler henüz varmış bulunmamaktadırlar. Onun için, bu varlıklara henüz idare mekanizmasındaki vazifeler tevdi edilemez. Bu ancak, tekâmülün daha ileri safhalarında bulunan vazife plânlarındaki varlıklara ait bir iştir."

Daha alttaki idraksiz ya da yarı idrakli varlıkların tekâmüllerine yardım etmek göreviyle yükümlü üstün varlıklar, aralarında çeşitli topluluklar ve gruplar oluştururlar. İnkişaf edip idraklerini genişlettikçe davranışlarında artan serbestlikler kazanmaya başlarlar ve büyük organizasyon sistemlerinin sezgileri verilir.

Otomatizma Mekanizması#

Kitap otomatizmayı somut bir örnekle açıklamaktadır:

"Çarşıdan gelirken elinizdeki paketleri evinize taşıtmak için bir küfeciye verirsiniz. Küfeci onları evinize kadar niçin taşır? Size yardım etmek için mi? Hayır. Onun böyle bir kaygısı yoktur. O bu işi sadece, sizden alacağı beş on kuruşu koparmak için yapar. İşte bu, sizin ona otomatik olarak yaptırdığınız bir iştir."

"Bir insanın otomatik olarak tekâmül yolunda yürümesi demek, varması lâzım gelen hedefe bilerek ve isteyerek gitmek kudretini gösteremeyen o insanın nefsaniyetlerine göre önüne ya cazibeli oyuncaklar sererek veya korkutucu, sindirici pozisyonlar çıkararak onun matlup yolda yürümesini temin etmek demektir."

İdrakler genişledikçe yapılacak işlerin sebep ve sonuçları hakkındaki öz bilgiler artar ve aradaki otomatizma araçları birer birer işlevlerini kaybetmeye başlar.

"Dünya; nebatları hayvan ve hayvanları insan safhasına çeşitli otomatizmalarla hazırladığı gibi, insanları da vazife bilgisi ve organizasyon sistemleri sezgisine hazırlayıcı çok zengin varyetelerle doludur. İmtihanlar, eprövler, müşahedeler, tecrübeler, acı veya tatlı bütün his mudileleri, dinlerin vâzetmiş oldukları cennet, cehennem, ahret müeyyidelerinin çeşitli görünüşleri... Bütün bunlar, kâinatta yapmakla mükellef oldukları büyük ve âlemşümul işlerin, vazifelerin idrak ve şuuruna insanları hazırlamak gayesine mâtuftur."

Teknik Vazife Organizasyonları#

Kitap, kâinatın teknik yönetim mekanizmasını dünya işleri düzeninde çalışan bir görevli grubun yöneticisinden aktarılan bilgiyle açıklamaktadır:

"Yüksek prensiplerin icabı olarak vukuu yakın bir değişmenin, olması lâzım gelenin direktifi bize gelir. Zaten kâinatın tekâmül eden her bir varlığı için, onların ihtiyaç ve fonksiyonlarını kontrol ve tesbit eden diğer vazifeli gruplar, bu varlıkların liyakat ve ihtiyaçları derecesini ve onlar hakkında yapılması lâzım geleni bize bildirirler."

"Meselâ o insanın hasta olması icap ediyorsa hastalığın nevi, ağırlık veya hafiflik derecesi, uzunluğu, kısalığı, tedavi imkânları bize bildirilir. Daha teferruata gireyim: Bu hastalıkta ağırlaştırıcı sebepler olması gerekiyorsa o kimsenin, imkânı az bir yere sevki, tedavi edecek doktorun teşhiste yanılması gibi hususlar da eksiksiz olarak verilir."

Artık o tek kişinin bu durumundaki tekâmül malzemesi için gerekirse birkaç varlık çalışacaktır: biri bünyeyi hazırlayacak, bünyedeki mikropların faaliyetini sağlayacak, bir diğeri doktorun düşünce durumunu o belirli anda gerektiği gibi tesir altında tutacaktır.

Bu teknik faaliyet dalları arasında insanların ruhsal durumlarını belirli kalıplara bağlamak, toplumsal yapıları kurmak, medyumları yönetmek gibi birçok alan vardır:

"Bunların her biri kendi kadrosu dahilinde kendi teknikleri ile çalışırlar. Bu muayyen faaliyet kadrolarının her birinin tekniği birbirinden farklıdır. Meselâ, tabiatta vâki olan fizik değişiklikleri yapmakla mükellef olan grup, medyomları idare edemeyeceği gibi, medyomları idare eden grup da İçtimaî hâdiseleri kuran grubun vazifesini ifa edemez."

Temel Noktalar#

• Kâinat baştanbaşa bir organizasyondur; her organizasyon bir üst organizasyonun yönetimi altında ünite'ye kadar uzanan hiyerarşik bir yapı içinde çalışır.
• Otomatizma, tekâmül hedefini henüz bilerek ve isteyerek izleyemeyenleri çekici ya da korkutucu araçlarla o hedefe yöneltme mekanizmasıdır.
• Dünya, insanları görev bilgisi ve organizasyon sistemleri sezgisine hazırlayan zengin bir okuldur; sınavlar, deneyimler ve yaptırımlar bu hazırlığın unsurlarıdır.
• Teknik görev grupları, her varlığın tekâmül ihtiyacına göre hastalık, doğa olayı gibi malzemeleri hazırlar ve uygular; her dalın kendine özgü tekniği vardır.
• Tesirler, kâinatı baştanbaşa saran karmaşık bir ağ hâlinde her zerreye aslî prensibin icaplarını taşıyarak işlevlerini yerine getirirler.

Kaynak: İlâhî Nizam ve Kâinat, Syf. 69-76