Kitabın Mahiyeti ve Tebliğ

Dinlerin Kuruluşu ve Semboller#

Kitap, vazifelilerin dünyaya müdahalesini anlatırken dinlerin kuruluşunu ve semboller konusunu derinlemesine ele alır. İnsanlarda Tanrı kavramının ortaya çıkışını şöyle açıklar:

"Tanrı mefhumu üst vibrasyonların yardımıyla insanların öz varlıklarından kopup gelmiş bir ihtiyacın, idraklerinde beliren ilk kuvvetli inikâsıdır. İdrakleri inkişafa yüz tutmaya başladıkları andan itibaren insanlar bir tanrı aramaya başlamışlardır."

Ancak insanlar başlangıçta bu ihtiyacı yalnızca beş duyu organının sınırları içinde karşılayabiliyorlardı:

"Onların bu ihtiyaçlarını cevaplandırmaya çalışan yardımcı varlıkların gönderdikleri sezgiler insanların ancak beş duyu organına hitap edebilecek sembollerle mümkün olabilirdi. Bu sembollerin asıl delâlet ettikleri mânâları insanlar anlayabilecek idrak seviyelerine ulaşmış değillerdi. Binaenaleyh İlâhî mefhumların sezgileri insanlara ancak onların, etraflarında en kudretli olarak tanıdıkları şeylerle sembolleştirilerek verilmişti. Meselâ ilk zamanlarda güneş sembolü tanrıyı temsil ederdi, bir ülkeyi ihya eden büyük bir nehir gene böyle bir semboldü."

Kitâbî Dinlerin Doğuşu#

Kavrayışlar yükseldikçe basit semboller yetersiz kalmış, vazifeli varlıklar bizzat dünyaya inmiştir:

"Vazife plânından, İlâhî bilgileri insanlara sunmak için vazifeli varlıklar dünyaya indiler ve kitâbî dinleri dünyada tesis ettiler. Bu dinlerin her biri insan topluluklarının eksik taraflarını tamamladı. Bu kitaplarla sembollerin mânâları biraz daha açıklanmış oldu."

"Her din, insanların yaşadıkları realitelerinin en son imkânları hudutları dahilindeki idraklerinin varabileceği en üst sezgi sınırlarına kadar öğrenmeleri icap eden şeyleri öğretti ve vazifesini mükemmelen yaptı."

Dinlerin insanlığa katkısı birçok yönden olmuştur:

"Evvelâ insanları çeşitli ibadet şekilleri ve mükellefiyetleriyle vazife sezgisi tatbikatının disiplinine hazırlayıcı durumlara onları otomatikman soktu. İnsanlara birbirlerini sevmesini öğreterek gene vazifeye doğru yürüyüşün büyük hazırlıklarına ait istikametlerini direkt talimatla da gösterdi."

Semboller ve Hakikatler#

Kitap, din kitaplarındaki sembollerin derinliğini açık bir şekilde ortaya koyar:

"Bütün büyük din kitapları birer hakikatin sezgisini taşıyan ve zamanlarına göre hesaplanarak tertiplenmiş bulunan kuvvetli sembollerle doludur. Meselâ, kıyamet sembolü bunlardan birisidir ki büyük bir hakikat olan dünyanın yakın intikal devresini veyahut bu dünya devresinin kapanışını ifade etmektedir. Keza, cennet ve cehennem mefhumları da mânâları derinlerde olan bâzı hakikatlerin yüksek icaplara göre vazife plânı tarafından tertiplenerek dünyaya vazifeliler eliyle sunulmuş birer semboldür."

İbadet biçimlerinin de hesaplı bir düzenlemenin ürünü olduğu vurgulanır:

"İbadet şekillerinin her biri zamanın icaplarına, hayat şartlarına, inkişaf durumlarına ve vicdan mekanizmalarının muvazene seviyelerine göre kılı kılına hesaplanarak insanlara empoze edilmiştir."

Dinlerin emrettiği erdemler ve yasakladığı kötü huylar da bu hazırlığın birer parçasıdır:

"Dinlerin emretmiş oldukları sevgi, şefkat, yardımlaşma, af, müsamaha, feragat, fedakârlık, iyilik, doğruluk, samimilik, hemcinslerine ve hattâ hemcinslerinin gayrına karşı birtakım mükellefiyetler... gibi sayısız faziletler, keza bunun aksine olarak menettikleri; hodkâmlık, kin, haset, düşmanlık, intikam, kötülük, yalancılık, mürailik, gasıplık, hırsızlık, cânilik... gibi sayısız reziletler bazan otomatik, bazan da yarı idrakli bir aydınlık içinde, insanları yüksek idrak plânlarına hazırlamıştır."

Dinlerin Fonksiyonları#

Kitap, dinlerin dünya için yaptıklarını özetleyerek bildirir:

"Dinler bu cepheleriyle; insanları vazife plânlarına hazırlayan vâsıtalardandır. Dinler dünyanın bugünkü yüksek ve mütekâmil durumunu meydana getirmiş ve dünyadaki gelecek büyük intikal devrinin ilk mâşerî hazırlıklarını temin etmiştir."

"Hulâsa dinler, bugün artık gelmekte olan dünyanın büyük intikal devrinin eşiğine insanları yaklaştırdı. Eğer dinler olmasaydı insanlık bugün bu mertebeden daha pek çok gerilerde bulunurdu."

Sembollerin Ötesine Geçme İhtiyacı#

Zamanla insanların sembollerin ardındaki gerçeklere duyduğu ihtiyaç arttı:

"Fakat zamanla bu idraklerin üst plâna doğru inkişafları o kadar arttı ki dinlerin, sembollerle vermiş oldukları sezgileri anlamak ve mânâlandırmak ihtiyacı insanlarda şiddetle belirdi. Bunu da bu dinlerin muvaffakiyetleri cümlesinden saymak gerekir. Bugün insanlar bu sembollerin, kendilerinde uyandırmış oldukları yüksek sezgilerin mümkün olduğu kadar açık bilgilerine susamışçasına iştiyak duymaktadırlar."

Ancak bu anlamları çözebilme yeteneği herkeste yoktur:

"Bu mânâları din kitaplarının muvaffakiyetle yerleştirmiş oldukları kuvvetli sembollerin içinden ayırıp çıkarabilmeye insanların ancak yüzde ikisi veya nihayet üçü muvaffak olabilir."

Bu Kitabın Mahiyeti#

Kitap, kendi niteliğini son derece açık bir biçimde bildirir:

"Fakat direktiflerini daima İlâhî plândan alan yüksek vazifeliler insanların bugünkü iştiyaklarını ve yüksek ihtiyaçlarını gördüler. İşte bu kitap, büyük vazife plânının dünya için vazifeli olan kısmının dünyaya bir hediyesidir. İleri tekâmüllerine devam etmek ihtiyacı içinde susamış insanların şiddetle aradıkları ve bekledikleri bilgileri ihtiva etmektedir."

"Din kitapları tarafından yüksek hakikatlerin, zaman ve icaplara göre insanlara yetecek kadar kuvvetli semboller içinde sezgileri verilmiş, bu kitapta da dünya inkılâbını neticelendirecek olan ve ön sezgileri evvelce verilmiş bulunan hakikatlerin açık bilgileri ve gelecek dünya üstü âlemlerin de sezgileri yazılmıştır ki bunlar da büyük inkılâbın eşiğinde bulunan bugünkü dünyanın son realitesi olacaktır."

İdrakin İnsiyaktan Sezgiye Gelişimi#

Kitap, insanlığın kavrayış gelişim sürecini şöyle özetler:

"İdrakler inceldikçe bu insiyaklar yavaş yavaş daha zengin karakterler almaya başlarlar ve insanların sezgi dedikleri şekil ve hâllere girerler."

"Sezgi devrinin dünyada başlamasıyla insiyakların dolduramadıkları boşluk ve kifayetsizlikler sezgilerin doğmasıyla yavaş yavaş dolmaya başlamış ve yüksek âlemlerdeki mâşerî plânların simetriği ve onların hazırlayıcısı olan dünyadaki içtimaî hayat kurulmuştur."

Bu süreçte hassas bağlantı kurma yetenekleri bazı insanlara kazandırılmış, güçlü medyomlar ortaya çıkmış ve kâinatın yüksek yollarına doğru bilgi ve kavrayış sezgileriyle vazifeye hazırlanma planları başlamıştır.

Temel Noktalar#

• Dinler, vazife planından gelen ilahi bilgileri, zamanın kavrayış düzeyine uygun sembollerle insanlara sunmuştur.
• Kıyamet, cennet, cehennem gibi kavramlar derin gerçeklerin sembolik ifadeleridir.
• İnsanların kavrayışları yükseldikçe sembollerin ardındaki gerçeklerin açık bilgisine ihtiyaç doğmuştur.
• Bu kitap, daha önce sembollerle sezgileri verilmiş olan gerçeklerin açık bilgilerini ve gelecek planların sezgilerini içermektedir.
• İnsanlık kavrayışının insiyaktan sezgiye gelişimi, toplulukların kuruluşu ve medyomluğun ortaya çıkışıyla eş zamanlı ilerlemiştir.
• Sembollerin anlamlarını din kitaplarından çözebilmeye insanların ancak yüzde iki veya üçü başarabilir.

Kaynak: İlâhî Nizam ve Kâinat, Syf. 162-167