Madde ve Amorf Madde

Maddenin Tarifi#

Kitap, maddenin tarifine şu temel bilgiyle başlar:

"Madde, bütün tesirlere zemin teşkil eden ve muhtelif nisbetlerde bu tesirlere cevap veren bir unsurdur. Bu bilginin içinde saklı olan bir mânâ da şudur: Madde, kendi kendine hiçbir harekete geçmek veya en iptidaî bir faaliyet göstermek kudretinde değildir. Onda kendi kendine bir oluş veya yapış imkânı yoktur. Yâni madde ancak kendisine gelen tesirleri bekler ve bu tesirlerin istikametlerine göre hâller, şekiller, durumlar alır."

Bu temel tarifin ardından kitap önemli bir sonuca ulaşır:

"Şu hâlde herhangi bir maddenin her türlü tesirden azade bir hâlini — farzı muhal olarak — düşünürsek, bu maddenin hiçbir şekle, hiçbir hâle sahip olmayacağını kabul etmemiz lâzım gelir."

Bu ifade, maddenin pasif bir zemin olduğunu en net biçimde ortaya koyar: madde, üzerine gelen tesirleri almaya ve onlara cevap vermeye hazır bir zemin olmaktan öteye geçmez.

Amorf Madde Kavramı#

Kitapta, bütün hâl ve şekillerinden soyutlanmış madde hâli şöyle tanımlanır:

"İşte insan idraki ve tasavvuru dışında kalan, böyle bütün hâl ve şekillerinden tecerrüt etmiş bir maddeye amorf madde veya aslî madde deriz."

Amorf maddenin dört temel özelliği kitapta sırasıyla şöyle belirtilir:

"a — Hiçbir hareket eseri yoktur. O, maddenin mutlak ve tam bir hareketsizlik hâlidir."

"b — Maddelerde görünen bütün hususiyetler ve vasıflar ancak onlardaki hareketlerin tezahürlerinden ibaret olduğuna göre, mutlak hareketsizlik hâli demek olan amorf maddenin ne şekli, ne hususiyeti, ne de vasıfları bahis mevzuu olamaz."

"c — Bu durumda olan bir hâlin idraki mümkün olamayacağından, amorf madde mevcut olmakla beraber, insanlar için yok demekle müsavi olur."

"d — Amorf veya aslî madde — mutlak hareketsizlik olan mahiyetinden dolayı — kendi kendine hiçbir hareket, hiçbir kıpırdanış yapamayacağı için dışarıdan hiçbir tesir gelmeden, onun kendiliğinden harekete geçmesi ve maddedeki hareketlerin birer neticesi olan şekilleri, hâlleri ve tezahürleri arz etmesi imkânsız olur."

Bu dört özellik, amorf maddenin ne olduğunu açıkça ortaya koyar. Amorf madde mutlak hareketsizliktir; ne şekli, ne özelliği, ne nitelikleri vardır; algılanması mümkün değildir; ve kendiliğinden harekete geçmesi imkansızdır.

İnsanların Madde Diye Anladıkları Şey#

Amorf maddenin bu özelliklerinden sonra kitap, insanların madde diye anladıkları şeyin gerçek mahiyetini şöyle açıklar:

"Bütün bu bilgilerden sonra kolaylıkla anlaşılır ki insanların madde diye anladıkları ve kıymetlendirdikleri şeyler, dışarıdan gelen tesirlerin madde bünyesindeki imkânlarla husule getirdikleri çeşitli hareketlerin tezahürleridir, amorf maddenin bizzat kendisi değildir."

Bu ifade, madde hakkındaki en temel bilgiyi verir: gördüğümüz, dokunduğumuz ve ölçtüğümüz her madde hâli, aslî maddenin kendisi değil, tesirlerin amorf madde üzerinde oluşturduğu hareket sonuçlarının dışa yansımalarıdır. Tesir olmadan madde gözlemlenemez; gözlemlenen her olay, madde ile tesirin bir araya gelmesiyle ortaya çıkar.

Madde-Tesir İlişkisinin Anlamı#

Madde tek başına bir varlık ifade etmez; o sadece bir imkandır. Tesirler çeşitlenip mudilleştikçe, madde de o oranda farklı hâller alır ve tezahürler gösterir. Bu temel anlayış, kâinatın yapısını kavramada anahtar niteliği taşır. İlerleyen konularda ele alınacak olan maddenin hareket çeşitleri, incelik-kalınlık farkları, basitlik-mudillik dereceleri ve aslî madde cevherinin çeşitli âlemlerdeki tezahürleri, hep bu temel bilgi üzerine kurulmuştur.

Temel Noktalar#

• Madde, bütün tesirlere zemin oluşturan ve kendi kendine harekete geçme gücünden yoksun, pasif bir unsurdur.
• Amorf (aslî) madde, bütün tesirlerden bağımsız, mutlak hareketsizlik hâlindeki saf maddedir; insanlar tarafından algılanması mümkün değildir ve var olmakla birlikte yok sayılır.
• İnsanların madde diye gördükleri şeyler, dışarıdan gelen tesirlerin madde bünyesindeki imkanlarla oluşturduğu çeşitli hareketlerin tezahürleridir, amorf maddenin kendisi değildir.
• Amorf madde, kendi kendine hiçbir hareket yapamayacağı için dışarıdan hiçbir tesir gelmeden kendiliğinden harekete geçmesi ve herhangi bir şekil alabilmesi imkansızdır.
• Amorf maddede ne şekil, ne özellik, ne de nitelik söz konusu olamaz; çünkü bunların hepsi hareketlerin tezahürlerinden ibarettir.

Kaynak: İlâhî Nizam ve Kâinat, Syf. 7-8