Ölüm ve Spatyom Hayatı

Bedenin Terk Edilmesi#

Kitap, ölüm olayını varlığın gelişimi bağlamında ele alır:

"Böylece düşe kalka bir hayat içinde, beden imkânları çeşitli yollarda kullanılarak tüketilir. Nihayet beden hastalanır, ihtiyarlar, işe yaramaz hâle gelir. Varlık, o bedenin kifayesi hududunun üstündeki imkânlara sahip vasatlarda inkişafına devam etmek zorunda kalır. Bu takdirde gene vazifelilerin yardımlarıyla eski beden terk edilir. Varlık bir üst kademenin şartlarına çıkartılır. Bunun için varlık, ölüm hâdisesiyle dünyadan ayrılır."

Ölüm Anı ve Tecerrüt Hâli#

Ölümden sonra varlık tam bir yalnızlık durumuna girer:

"O andan itibaren, yâni spatyoma geçişinin ilk anlarında ona kendi ruhundan gelen tesirler müstesna, etrafından gelen bütün tâli tesirler kesilir. O varlık yalnız kendi varlığı içinde tecerrüt etmiş hâlde yapayalnız bırakılır."

Kitap, bu yalnızlığın derinliğini bir örnekle anlatır:

"Bu hâl, bir insanın bir odada kapatılıp onun bütün duyu organları ortadan kaldırıldıktan sonra her şeye karşı, hattâ kendi bedenine karşı dahi duygusuz olarak orada terk edilmesine yakın bir duruma benzer. Yakın diyoruz çünkü spatyom hayatı bundan daha çok derin ve deruni bir yalnızlığı ifade eder."

"Şu hâlde spatyom hayatı varlıklar için bir mekân değildir. Onların mekânı o anda yalnız kendi varlıklarıdır."

"Varlığın oraya ilk intikalinde ne dünya ile, ne dünya üstü ile, ne etrafındaki kendisi gibi diğer varlıklarla irtibata geçmesi, konuşması, görüşmesi mümkün olmaz. Onun çevresiyle olan bütün münasebetleri kesilmiştir. Bunun, hem o varlığın ağır bir egoizma içinde bulunmasından mütevellit tabiî sebepleri, hem de başka zaruretleri vardır."

Spatyom Hayatının Amacı: Muhasebe ve Murakabe#

Spatyomda geçirilen sürenin en önemli nedeni, varlığın dünya hayatında kazandıklarının muhasebesini yapmasıdır:

"Bir varlık, dünya hayatına ait plânının tatbikatını yaptıktan sonra o tatbikat sırasında kazanmış olduğu şeylerin muhasebesini yapmak, onları tamamıyla kendisine sindirmek ve mal etmek ihtiyacındadır. Bunun için de bir müddet onun, inzivaya çekilmesi, kendi öz bilgilerine dönmesi, yâni son dünya hayatında elde ettiği bilgilerle eski bilgilerini karşılaştırarak onların muhasebesini yapması gerekir."

"İnsanlar dünyada kazandıklarını uykuları esnasında şuurdışlarına atarak orada biriktirmektedirler. İşte, ölümü müteakip varlığın, etraftan irtibatlarını keserek tam bir tecerrüt hâline girişi, onun bu bilgileri rahatça hazmedebilmesi için lüzumlu ameliyeleri yapmasına imkân verir."

"Şu hâlde spatyom hayatı varlık için derin ve esaslı murakabe ve muhasebe anıdır. Ve bütün bir dünya devresi boyunca devam eden insan hayatının aralarına ölüm denilen fasılaların sokuşturulmasının bir sebebi de bu imkânı temin etmek içindir."

Kıyas Bilgilerinin Uygulanması#

Spatyomda kıyas bilgilerinin en mükemmel uygulaması yapılır:

"Burada kıyas bilgilerinin en mükemmel tatbikatı yapılır. Zira varlık bu sırada çevreden gelen realitelerle rahatsız edilmez ve serbestçe çalışan vicdan mekanizması, birikmiş olan bütün bilgilerin acı veya tatlı kıyaslarını yapmak ve onların neticelerini öz varlığa mal etmek fırsat ve imkânlarını bulur."

Ancak bu süreç hiç kolay değildir:

"Çevreden gelen kıyasın tesirlerini hafifletici çevre tesirleri mevcut olmadığından, kıyastan mütevellit acı duygular dünyadakinden binlerce defa artmış olarak varlığı tazip ederler. Ve bilgiler de ancak bu derece şiddetli bir hesaplaşmadan sonra hazmedilip öz bilgi hâline geçebilirler."

Teşevvüş Hâli#

Kitap, spatyomdaki karmaşa ve sarsıntı durumunu şöyle anlatır:

"Bu hesaplaşma sırasında varlık için çok şaşırtıcı durumlar hâsıl olabileceğinden bu varlığın teşevvüş hali deriz. Bu murakabe ve muhasebe, dediğimiz gibi her vakit ve hattâ çoğu zaman rahat ve sakin olarak geçmez. Bilhassa ilk intikal devrelerinde ekseriya huzursuzluk, şiddetli ıstırap, azap ve ağır teşevvüş halleriyle müterafık olur. Bazen cehennem azabı yaşatacak derecede gürültülü de olur."

Teşevvüşten Kurtuluş ve Yeni Hazırlık#

Değerlendirme tamamlandıktan sonra varlığa yeniden yardım gelir:

"Bu suretle spatyomda bir sürü teşevvüş geçirip kazançlarının muhasebesini yaptıktan ve bilgilerini sindirdikten sonra varlığa yukarıdan tekrar yardımcı tesirler gelmeye başlar. Etraftan da tesirler alır. Bütün bunlar sayesinde teşevvüşten kurtulur, kendisini ve etrafını tanır ve genişlemiş olan idrakiyle geleceği düşünmeye başlar."

Varlık, eksiklerini tamamlamak için tekrar dünyaya dönme ihtiyacını duyar:

"Vazifeliler yükseklerden gelen direktiflerle dünyada varlığa en lüzumlu ve faydalı olacak ferdî ve mâşerî plânının, varlıkla beraber tanzim ve tertip edilmesine koyulurlar. O, bu plâna istekle bağlıdır. Zira selâmetinin ancak bu plânın tatbikatıyla sağlanabileceğini takdir etmiş bulunmaktadır. Binaenaleyh dünyada bu plâna sâdık kalacağına söz verir ve evvelce izah ettiğimiz şekilde dünyada bedenlenir."

Sonraki Hayatlar ve Kavrayışın Gelişimi#

Kitap, hayatların birbirini izlemesini ve kavrayışın gelişimini şöyle anlatır:

"Böylece hayatlar birbirini takip ederek insanın her gelişinde öz bilgilerinin ve idrakinin artmasıyla vicdan mekanizmasındaki realitelerin üst taraflara kayması imkân ve zaruretleri artar."

"Burada bir kaide vardır: İdrakler ne kadar genişlemişse spatyomdaki tecerrüt hâli müddeti o kadar kısalmış olur. Zira orada yapılması icap eden muhasebe işleri o kadar süratle ikmal edilir."

İyilik-Kötülük Ölçütü#

Kitap, evrensel bir iyilik-kötülük ölçütü verir:

"Yapılan her işin aynı anda hem aşağıya, hem yukarıya zarar vermemesi lâzım gelir. İşte kıstas budur."

"Eğer bir tarafa yapılan iş diğer tarafı mutazarrır ediyorsa o iş iki taraf için de hakikî bir iyilik olmaz."

Kitap bunu somut bir örnekle açıklar: Terbiyesinden sorumlu olduğu çocuğunu hırsızlık huyundan vazgeçirmek için döven bir babanın elinden, sırf çocuğa iyilik yapayım diye çocuğu kurtaran kişi, belki yüzeysel bir bakışla aşağıya iyilik yapmış gibi olur ama babanın görevini engelleyerek yukarıya zarar vermiş olur.

Arasat Plânı#

Dünya okulunu bitiren varlıklar için bir geçiş aşaması vardır:

"Dünya mektebini bitirip de henüz vazife almamış insanların geçirecekleri arasat planı vardır ki buna yarı süptil âlem diyoruz. İşte bu arasatı aştıktan sonra varlıklar büyük vazife plânının ilk kademelerine ulaşacaklar ve asıl tekâmüllerine başlayacaklardır."

Temel Noktalar#

• Ölüm, bedenin terk edilmesi ve varlığın spatyom denilen muhasebe ve murakabe hayatına geçişidir.
• Spatyomda varlık tam bir yalnızlık durumunda bırakılır; çevresiyle bütün bağlantıları kesilir.
• Kıyas bilgilerinin en mükemmel uygulaması spatyomda yapılır; acı duygular dünyadakinden binlerce kat artarak varlığı etkiler.
• Kavrayışlar genişledikçe spatyomdaki yalnızlık süresi kısalır.
• Yapılan her işin hem aşağıya hem yukarıya zarar vermemesi, iyilik-kötülük ayrımının evrensel ölçütüdür.

Kaynak: İlâhî Nizam ve Kâinat, Syf. 200-209