Öz Bilgi ve Teşekkülü

Oz Bilgi Nedir?#

Kitap, oz bilgiyi dunyadaki realitelerden ayirt ederek tanimlar:

"Oz bilgi, en iptidai devreden itibaren gecmis hayatlara ait elde edilen muktesebatini daha onceki muktesebat ile mukayesesi, muhakemesi neticesinde ulasilan ve varligin -insanin degil- mali olan, insanlarin idrak edemeyecekleri birtakim derin intihalardir. Bunlar idrak formlariyla bir taraftan hizmetinde bulunduklari ruhun tekamulunu saglarken, diger taraftan yeni bilgilere zemin hazirlamak suretiyle varligin inkisaf sahasini genisletirler."

Bu birikimlerin kaynagi olaylardir:

"Bu muktesebat, dunya idraki teknigi icinde birtakim durumlarla elde edilir. Bu durumlari hadise mefhumu icinde toplamak mumkundur. Insan, etrafindaki hadiselerden bazılarinin icinde bizzat yasar, o hadiselerin kahramani olur. Bazılarinda da bizzat yasamaz, onlarin icinde yasayan diger insanlarin ve varliklarin durumlarini yakin bir alakayla takip ve musahede eder."

Direkt ve Endirekt Bilgiler#

Kitap, bilgileri bir agac benzetmesiyle iki kategoriye ayirir:

"Dunyaya ait bilgilerin mutalasini kolaylastirmak icin bir agaca benzeterek onlarin direkt, yani hadiselerin bizzat icinde yasanmak suretiyle elde edilenlerine govde bilgiler; endirekt yani, baskalarinin musahedeleriyle elde edilenlerine de dal bilgiler diyebiliriz ki bunlarin her ikisi de kendi kapasitelerine gore oz bilgilerin inkisafina sebep olan kudretli vasitalardir."

Kitap buna somut bir ornek verir:

"Mesela elini atese sokmis bir cocugun yanik istirabini bizzat duymasiyla edinmis bulundugu bilgi, onun icin bir govde bilgisi ise, diger bir cocuk arkadasinin, elini yakmasindan mutevellit istıraplarinin ve reaksiyonlarinin musahedesi ile elde ettigi bilgi de dal bilgi olur."

Govde bilgilerin dal bilgilere kiyasla daha dogrudan sonuclar verebilecegi belirtildikten sonra kitap soyle devam eder:

"Bununla beraber, insanlarin bizzat her hadisenin icinde yasanmalarina ve sadece direkt bilgiler almalarina imkan bulunamaz. Iste bu imkansizliktan mutevellit eksiklikler dal bilgilerle tamamlanir."

Illiyet Prensibi ve Kiyas Bilgisi#

Bilgilerin oz bilgiyi beslemesinde yardimci ilkeler devrededir:

"Bilgiler oz bilgileri beslerken arada yardimci bazi prensiplerden kuvvet alinir ki bunlardan birisi de illiyet prensibidir."

Kitap illiyet prensibinin evrensel gecerliligini vurgular:

"Kainatta hicbir hadise sebepsiz degildir. Kainatin butun olaylari, munasebetleri, tesirlesmeleri, kuruluslari, degisisleri, dagilislari velhâsıl butun madde kombinezonlarinin formasyonlari, transformasyonlari ve deformasyonlari; buyuk tekamul illetinin zaruretleriyle, birbirinin illeti ve neticesi halinde ve birbirine bagli olarak vukua gelir."

Illiyet prensibi ile kiyas bilgisinin iliskisi soyle aciklanir:

"Kiyas bilgisi; idrakin illiyet prensibine uymasi yoludur. Idrakler, kainattaki illiyet prensibine intibak edebildikleri nisbette inkisaf ederler. Illiyet prensibine yabanci kalan idrakler, kainattaki namutenahi kombinezonlar arasinda mevcut olan namutenahi munasebetleri tayin ve takdir etmekte o nisbette acz gosterirler."

Kitap bunu cocuk ve ates ornegiyle gosterir:

"Atesi eliyle tutarsa elinin yanip yanmayacagini idrak edemeyen bir cocuga atesle oynamak salahiyeti verilmez. Cunku onun idraki henuz boyle bir ise layik duruma gelmemistir. Onun idraki, bu maddelerin munasebetlerine ait illiyet prensibine henuz luzumu kadar intibak etmemistir. Iste bu intibaki saglayacak sey, onun kiyas bilgisi olacaktir."

Hadiselerin Oz Bilgiyi Beslemesi#

Olaylar, oz bilginin temel malzemesidir:

"Bilgilerin ve oz bilgilerin elde edilmesi ve bunlarin neticesi olarak da tekamulun kazanilmasi icin, luzumlu olan esasli materyallerden birisi ve hatta birincisi hadisedir. Hadiselerin icinde direkt veya endirekt olarak yasamak lazim gelmektedir."

Bu olaylarin duzenlenmesi rastgele degildir:

"Bilgileri temin eden hadiseler o varligin ihtiyaci ile mutenasip olarak yardimci varliklar tarafindan tertiplenir ve insanin onune konur veya ayni sebeple gene o varliga, yardimci varliklarin gonderecekleri tesirlerle yaptirilir."

Acinin Oz Bilgideki Rolu#

Kiyas bilgisinin en etkili yardimcisi acıdir:

"Kiyas bilgisinin en muesser yardimcisi aci ve istiraptir. Burada, istirabin da oz bilgiyi kazanmada muhim rolu oldugunu belirtmek lazim gelir. Surasi aşikardır ki kiyas bilgisi, ekseriya istirap yoluyla oz bilgiyi ve idraki beslemektedir."

Oz Bilgilerin Artmasini Saglayan Kaynaklar#

Kitap, oz bilgiyi besleyen kaynaklari su sekilde siralar:

"Oz bilgiyi besleyen kaynaklar ve yollar cok cesitlidir. Bunlarin en muhimlerinden bazilarini zikredecegiz. Bilgi, din, millet, aile gibi maseri durumlar ve bu durumlari kuvvetlendiren haller ve nihayet dogrudan dogruya, muhtelif kademelerde vazifeli varliklar tarafindan insanlara ve medyomlara verilen tebligler, ilhamlar, bilgiler ve butun bunlardan dogan hadiseler, oz bilgiyi arttiran ve varligi vazife plani bilgisine yaklastiran kuvvetli materyallerdendir."

Oz Bilginin Olusma Sureci#

Kitap, oz bilginin nasil meydana geldigini ozetler:

"Suurdisi bilgileri gene evvelce soyledigimiz gibi ancak olumden sonra varlik tarafindan, suuraltinin bilgileriyle buyuk kiyasi muhasebesi yapilarak oz bilgi haline gecerler ve suuraltina yerlesirler."

Suurda yasanan olaylar uyku sirasinda suurdisina gecis yapar ve ancak olumden sonra yapilan buyuk muhasebe ile oz bilgi haline donusur.

Temel Noktalar#

• Oz bilgi, varligin -insanin degil- mali olan, gecmis hayatlara ait derin izlenimlerdir.
• Bilgiler direkt (govde bilgi) ve endirekt (dal bilgi) olarak ikiye ayrilir; her ikisi de oz bilgiyi besler.
• Illiyet prensibi ve kiyas bilgisi, olaylarin oz bilgiye donusmesinde onemli roller ustlenir.
• Olaylar oz bilginin temel malzemesidir; aci ise kiyas bilgisinin en guclu yardimcisidir.
• Oz bilgiler ancak olumden sonra spatyomda yapilan buyuk muhasebe ile varliga mal edilir.

Kaynak: İlahi Nizam ve Kainat, Syf. 112-121