Şuur, Şuuraltı ve Şuurdışı

Vicdan Mekanizmasinda Dualite Munasebetleri#

Kitap, vicdan mekanizmasindaki dualitelerin isleyisini miknatis cubugu ornegiyle aciklar:

"Bu cubuğu (+) tarafi yukari, (-) tarafi asagi gelmek uzere sakul istikametinde tutalim. Bu halde iken cubugun tam ust yarisi ile, alt yarisi birbirine musavi miktarda zit miknatisiyeti ihtiva etmektedir. Simdi bu cubuğu ust tarafa dogru uzatirsak, yani ona ust taraftan miknatisiyet eklersek muvazene bozulacagi icin cubuğun notur noktasi yerinden oynar ve biraz yukari yukselir."

Bu ornegin vicdan mekanizmasina uygulanmasi:

"Iste bir miknatis cubuğu ile sembolleştirdigimiz vicdani sakul istikametinde tutarsak ust tarafta bulunan vazifeye muteveccih unsuru ile, alt tarafi isgal eden nefsaniyete muteveccih unsuru muvazene halinde iken bu unsurlarin kiymet dereceleri insan idraki muvacehesinde, yani gene bizzat vicdan mekanizmasinda birbirine musavidir."

Eger vazife realitesine degerler eklenirse denge bozulur ve yeniden kurulur:

"Boylece, (+) taraftan (-) tarafa bu akimin baslamasi, bozulmus olan muvazene hattinin, evvelkine nazaran biraz daha yuksek seviyede yeniden kurulmasina sebep olur. Daha dogrusu vazife unsuru degerlerinin bir kismi, nefsaniyet unsurlari arasina karisarak nefsaniyet seviyesini de biraz daha yukseltmis bulunur."

Bunun pratik anlami:

"Sunu tebaruz ettirmek isteriz ki bir insanin dunya kiymetleri idraki muvacehesinde yapacagi is, vicdan dualitesinin vazifeye muteveccih olan unsurunu beslemek, nefsaniyet unsurunu geriye atmak olmalidir. Zira vazife unsuruna degerler eklendikce vicdan muvazenesinin oz varliktaki kazanclari suratle yukselecek, nefsaniyet unsurlarina baglanip ust unsurlar ihmal edildikce de oz bilgilerin artmasi baska kanallardan, uzun uzadiya gecirilecek istirapi, zahmetli ameliyelerle otomatik yuruyuse tabi olarak yavaslanacaktir."

Idrakin Vicdan Mekanizmasindaki Rolu#

Kitap idrakin vicdan mekanizmasindaki etkili rolunu soyle aciklar:

"Evvela sunu belirtmek isteriz ki idrakin vicdan mekanizmasindaki rolu, bizzat o mekanizmanin mahiyetinde mundemictir. Cunku esasen vicdan mekanizmasinin zitlari arasindaki munasebetlerin kurulus ve baglanislari, idrak mekanizmasiyla vukua gelmekte ve hatta dogrudan dogruya idrakin fonksiyonuna ait bir is bulunmaktadir."

Idrak, vicdana hakim olma yonunde ilerler:

"Bittabi bu is, varligin ilk tesekkulu aninda daha ziyade yardimci tesirlerin mudahaleleriyle olur ve tedricen, idrak inkisaf ettikce bu mudahaleler azalir, varligin hakimiyeti tebaruz eder ve idrakin ileri inkisaf hallerinde o artik vicdana tamamen hakim olur."

Idrak, vicdan mekanizmasi icinde kendi kendisinin hem yol gostericisi hem de itici gucudur:

"Su halde idrak oyle buyuk bir kudrettir ki butun hayatlar boyunca vazife bilgisi hazirlanisi yolunda gecirecegi hazirlik kademelerinde, vicdan dualitesi teknigi icinde, kendi kendinin hem rehberi, hem de muharrikidir. Iste bu da madde kainatinin diger unsurlari arasinda onun, ruha en yakin bir vasita durumunda bulunduğunu ifade eder."

Oz Bilgilerin Artmasini Saglayan Mekanizma#

Olaylarin oz bilgiye donusme sureci kitapta ayrintili bicimde aciklanir:

"Hadiseler dogrudan dogruya oz bilgi haline gecemezler. Zira bunlarin arasinda henuz intibaksizlik vardir. Suurda cereyan eden bu hadiseler, suurdisindaki nisbeten kaba maddi intibalarla ilk kiyasi muhasebeleri yapildiktan sonra suur disina itilirler. Bunlar oz varligin emri altinda bulunmakla beraber henuz onun oz mali olmamıslardir, oz bilgi haline girmemislerdir."

Bu bilgilerin oz bilgi haline gelebilmesi icin olumdeki buyuk muhasebe gereklidir:

"Olumden sonra spatyoma gecilince varligin, disarisi ile butun irtibatlari kesileceginden, bu bilgiler suuralti bilgileriyle karsilastirilarak varlik tarafindan muhasebeleri yapilacak, muhasebeleri yapildiktan sonra suuraltina gecerek varliga mal edilecektir."

Suur, Suurustu, Suuralti ve Suurdisi#

Kitap, varligin islevsel alanlarini su sekilde tanimlar. Suurustu, varligin disariya acik olan yuzudur:

"Suurustu dedığımız kisim, varligin disariya acik olan cephesidir. Varligin ruhundan gelen tesirler onun bu kismindan varliga girer. Keza, yukaridan ve civardaki varliklardan gelen tesirler de gene bu kisma inerler."

Suuralti ise varligin disariya kapali yuzudur:

"Suuralti sahası gene fonksiyon bakimindan varligin disariya kapali olan cephesidir. Suuralti sahasina disaridan hicbir tesir gelmez. Kendisi de disariya hicbir tesir gondermez. Fakat burasi, varligin butun kainat boyunca birikmekte olan muktesebatinin deposudur. Binaenaleyh gecmis hayatlarin butun intibalari suuraltinda mevcuttur, oz bilgiler burada mahfuzdur."

Suurustu ile suuraltinin suura baglanmasinda kopru gorevi goren bir islev daha vardir:

"Kopru vazifesini goren arada mutavassit bir fonksiyon daha vardir ki buna da suurdisi diyoruz. Demek ki suurdisi, suurla suur otesi arasindaki gelis gidislere vasita olan, varligin ucuncu bir fonksiyon sahasidir."

Suurdisinin ikinci bir islevi daha vardir:

"Dis alemden, dunyadan, gunluk hayattan suura gelip de henuz oz bilgi haline girmemis bulunan bilgilere ait intibalar bu sahada, yani suurdisinda toplanir ve olunceye kadar orada kalir. Demek ki suurdisi sahasi ayni zamanda suurun bir bilgi deposudur."

Gunluk Bilgilerin Suurdisina Gecisi#

Gunluk hayatta suur alaninda yasanan olaylar uyku sirasinda suurdisina gecis yapar:

"Gunluk hayattaki suur sahasinda cereyan eden hadiseler, uyku esnasinda bu suurdisi sahasina intikal ederler. Esasen suurdisi ile suur sahalari birbirine cok yakin ve sik sik munaasebet halindedirler."

Suurdisi bilgilerin oz bilgiye donusmesi:

"Suurdisi bilgileri gene evvelce soyledigimiz gibi ancak olumden sonra varlik tarafindan, suuraltinin bilgileriyle buyuk kiyasi muhasebesi yapilarak oz bilgi haline gecerler ve suuraltina yerlesirler."

Temel Noktalar#

• Vicdan mekanizmasinin vazife yonune deger eklendikce oz varliktaki kazanclar hizla yukselir.
• Idrak, vicdan mekanizmasinin isleyisinde hem yol gosterici hem itici guc olup ruha en yakin aractir.
• Suurustu varligin disariya acik yuzu, suuralti ise oz bilgilerin depolandigi kapali yuzudur.
• Suurdisi, suurla suur otesi arasinda kopru gorevi goren ve ayni zamanda gunluk bilgilerin biriktigi bir islev alanidir.
• Suurdisi bilgileri ancak olumden sonra buyuk muhasebe ile oz bilgi haline gelip suuraltina yerlesir.

Kaynak: İlahi Nizam ve Kainat, Syf. 114-121