Vicdan Mücadelesi ve İmtihanlar

Vicdan Mucadelesinin Siddeti#

Kitap, vicdan mucadelesinin en yogun anlarini su sekilde betimler:

"Bu mucadelenin en siddetli anlarini teskil eden -bilhassa orta insanlik kademelerinde- insanlar mutemadiyen huzur ve huzursuzluk icinde munavebe ile yasarlar. Bu haller, vicdan unsurlarinin bariz olarak meydana cikan muvazene ve muvazenesizlik durumlarina tekabul eder."

Huzur ve huzursuzlugun anlami:

"Bu huzur insani; idraki nisbetinde tatminkar bir duruma sokar. Bu sayede o kendisini halledilmis problemler icinde gorur. Fakat, icaplara ve oz varligin beliren ihtiyaclarina gore vicdanin muvazene hatti yukarilara veya asagilara dogru bozulmaya basladigi anda onun keyfi kacar. Yeni bir realite karsisinda, eski realitesinin yikilmak uzere oldugu hissi onu tazip eder."

Vicdan Azabi ve Tesevvus#

Acı cesitli bicimler alir:

"Bu hal her devreye, her kademeye gore cesitli mahiyetler ve sekiller alir. Bazan -bilhassa az ilerlemiş kademelerde- hakiki vicdan azabi halinde tecelli eder. Bu azap sekilleri, muvazenelerin asagi dogru kayislarinda daha cok gorulur. Varliğin ileri inkisaf derecelerinde bu nevi azaplar olmaz ama muhtelif tesevvus hal ve sekilleri meydana gelir ki bunlar da az muhim huzursuzluklardan sayilmaz."

Tum bu huzursuzluklarin amaci:

"Butun bu huzursuzluk veya istirap halleri; vicdan realitelerinin daha ust seviyelerde denklesmelirini ve bu sayede oz bilgilerin artmasini ve insanlarin, mukadder olan vazife planlarina yaklasmalarini neticelendirir."

Ust Realitelere Ulasma Cabasi#

Kitap, insana bu konuda acik bir yol gosterir:

"Su halde, bulunulan kademenin hazmedilmis, fonksiyonunu ifa etmis realitelerini takip eden tesevvusleri bir an evvel atlatmaya calismak suretiyle ust realitelere ulasmak gerekir. Ta ki kazanilmis olan ust liyakatler, zamanlarinda fonksiyonlarini yapmaya baslasinlar ve bunun neticesinde de oz bilgilerin inkisaf yolundaki normal seyirleri inkitaa ugramadan devam etsin."

Pratik uygulama:

"Iste bir insan herhangi bir huzursuzluk veya tesevvus veyahut istirap ile karsilastigi, onun vicdani herhangi bir azabin kivilcimlariyla yanmaya basladigi zaman, o insanin derhal kendisini toplayarak, idrakini vicdaninin unsurlari arasinda dolastirmasi, o zamana kadar iltifat etmedigi vicdaninin ust unsuruna yonelmesi, istekleriyle ona degerler gondermeye baslamasi, buna mukabil, alt realiteye ait isteklerini, itiyatlarini, arzularini geri planlara atarak onlari yeni degerlerle beslememesi ve her seyden evvel bunun icin elzem olan cehit ve gayretleri gostermesi gerekir."

Bu cabanin sonucu:

"Bunu yaptikca vicdan muvazenesi yavas yavas ust seviyelerde teessus etmeye baslar. Bu da tahakkuk edince yeni dogacak daha buyuk bir huzur ve saadetin nesesi butun gecmis mihnet ve mesakkatlerin hepsini siler suparur."

Nefsaniyetin Luzumu#

Nefsaniyete ne gerek var sorusu akla gelebilir. Kitap buna net bir cevap verir:

"Ruhun tekamulune yarayacak olan bilgilerin oz bilgi haline gecmis olmasi, yani varligin oz mali olmasi sarttir demistik. Bu da gene soyledigimiz gibi, ancak hadiseler icinde varligin yogrulmasi ve bir suru cehit ve gayretler sarf edilmesi ile temin edilecek bir keyfiyettir."

Insanlarin tekrar tekrar bedenlenmelerinin nedeni de budur:

"Esasen insanlarin mukerrer bedenlenmeleri; hadiselerin hem tatli, hem aci namutenahi tezahurleriyle karsilabilmeleri icindir. Bunun sebebi de oz bilgileri arttirmaktir."

Salt mekanik bir tekamulun insanlik safhasi icin soz konusu olmadigini kitap vurgular:

"Varliklar istihkak kesbetmedikleri hadiselere sokuldukları takdirde onlardan insanlik safhasina layik faydalari temin edemezler. Cunku bu takdirde illet ve neticelerini tayin ve takdir edemeyecekleri bu hadiselerin tecelliyatinda onlarin kiyas bilgisine girebilmeleri mumkun olmaz, kiyas bilgisi mevcut olmayinca da oz bilgiler tesekkul edemez ve insanliktan beklenen tekamul tahakkuk edemez."

Hak etmenin gerekliligi:

"Demek ki insanlarin; tekamul ihtiyaclarina ayarlanmis hadiselere mustahak olmalari lazimdir. Ta ki onlar bu istihkaklarinin idraki sayesinde, o hadiselerin icinde yogrulurken neticeye kendilerini ulastiracak olan kiyas bilgilerini bulabilsinler."

Kitap bunu bir dayak ornegiyle somutlastirir:

"Nicin dayak yedigini bilmeyen bir cocuk o dayaktan layikiyla istifade edemez. Dayaktan istifade edemeyince de durumunun olcusunu takdir edip hal ve tavirlarini islah etmek cehdini gosteremez."

Nefsaniyet: Degerli Bir Arac#

Kitap, nefsaniyetin gereklilligini odun-balta ornegiyle aciklar:

"Nefsaniyet, butunuyle ve cuzuleriyle cehit ve gayretleri kamcilamak ve biraz evvel soyledigimiz gibi insani kiyas bilgisine suruklemek icin vazedilmis mukemmel ve esasli bir vasitadir."

"Kirilacak odunun mukavemeti olmazsa balta kullanmaya luzum kalmaz. Nefsaniyet bu odunun mukavemeti gibidir. Balta da nefsaniyeti yenmek icin yapilacak mucadelelere ait cehit ve gayretleri sembolize eder. Su halde, nefsaniyet olmazsa mucadelelere, cehit ve gayretlere luzum kalmaz."

Varligin Dunya Plani#

Bir varligin dunyaya gelisi ve plani hakkinda kitap su bilgileri verir:

"Bir insan dogdugu zaman varliginin muayyen bir inkisaf seviyesine gelmis durumu mevcuttur. Keza onun bu muayyen inkisaf durumuna gore, dunyada yapmasi lazim gelen muayyen isleri olacaktir. Iste bu islerin yapilmasi onun o devredeki dunya hayatina ait vazifesidir."

Plan yapmak kolay bir is degildir:

"Bir fert planinin yapilisi da basit bir is degildir. Onun yasayacagi maseri planlarla sayisiz munasebetleri vardir. Bunlar hep hesaba katilir. Mesela o varlik, hangi milletten, hangi dinden, hangi orf ve adetlere sahip cemaatten, hangi temayullere, liyakatlere, isteklere, kudretlere malik, hangi inkisaf kademelerine ulasmis aileden ve fertlerden gelecekse ve hangi musterek ihtiyaclara gore onlarla maseri planlar kuracaksa butun bunlar evvelden ve bittabi hep vazifeli varliklarin yardimlariyla ve kendisinin inkisaf zaruretlerine gore inceden inceye hesaplanmis, tertiplenmis, mustereken kararlaştirilmis ve planlaştirilmiştir."

Insanin Dunyaya Inisi#

Dunyaya inis icin yapilan hazirliklar:

"Bir varligin dunyaya inisinde muteaddit vazifeliler calisir. Dunyada da o varlikla alakali bedenler ekseriya otomatik olarak bu hazirliklara katilirlar. Ana, baba, taalukat, ebe, doktor, hastane, bakimhane, yetimhane, mektep, cemiyet, devlet velhasıl uzaktan yakindan bir suru beden; dunyaya inecek varligin yakin ve uzak hayati icin bilmeden cesitli sekilde vazifelenirler."

Varligin plana sadik kalma yukumlulugu vardir:

"Buna ragmen bir gun kalkar da bu hazirlaycılar ve yardımcılar muvacehesinde vermis oldugu sozu unutur, kararlarindan doner, borclarini reddeder, planini tatbik etmekte tembellik gosterir ve hatta ustelik intihar da etmeye kalkisirsa vazife sezgisine ne kadar aykiri ve uzak bir harekette bulunmus olur."

Bu durumun agir sonuclari:

"Vazife sezgisine bu kadar aykiri bulunan bir hareket o hayatin en alt nefsaniyet seviyesidir ve onun mesuliyeti ne kadar otomatik olursa olsun agirdir. Bu agir mesuliyetin otomatizmasi da cok siddetli istıraplar ve azapli reaksiyonlarla tezahur eder."

Temel Noktalar#

• Vicdan mucadelesinin en yogun anlari orta insanlik kademelerinde yasanir; huzur ve huzursuzluk birbirini izler.
• Huzursuzluk ve acı aninda yapilmasi gereken, idraki vicdanin ust unsuruna yoneltmek ve nefsaniyet isteklerini geri plana itmektir.
• Nefsaniyet, caba ve gayreti kamcilayan degerli bir aractir; o olmadan mucadele ve dolayisiyla tekamul gerceklesmez.
• Varligin dunya plani sayisiz vazifelinin katilimiyla en ince ayrintisina kadar hazirlanir ve varlik bu plana sadik kalma yukumlulugu altindadir.
• Intihar dahil plana aykiri davranislar en agir sorumluluga yol acar ve siddetli otomatik tepkilerle sonuclanir.

Kaynak: İlahi Nizam ve Kainat, Syf. 182-190